Những chiếc bẫy thời công nghệ và tín hiệu đáng mừng từ cuộc chiến chống tham nhũng

Lâm Trực@

Hôm nay, ngồi trong hội trường theo dõi hội nghị thông báo kết quả phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, tôi mang về hai cảm xúc đan xen: một chút trăn trở và khá nhiều niềm tin.

Quang cảnh hội nghị thông báo kết quả phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ảnh: PV.

Trăn trở bởi những gì được công bố cho thấy tội phạm tham nhũng, kinh tế đang thay đổi rất nhanh. Chúng không còn chỉ xuất hiện dưới hình hài của những phong bì hay những bản hợp đồng mờ ám như trước. Giờ đây, nhiều hành vi vi phạm được che phủ bằng những khái niệm nghe rất hiện đại: chuyển đổi số, tài sản ảo, bất động sản nghỉ dưỡng, sở hữu kỳ nghỉ hay các dự án huy động vốn đầy hứa hẹn.

Những chiếc bẫy ấy giống như một con cá mập khoác áo cá heo. Từ xa nhìn vào thấy thân thiện, hấp dẫn và đầy triển vọng, nhưng khi nhận ra bản chất thì nhiều người đã trở thành nạn nhân.

Điều khiến cả hội trường chú ý là thông tin do Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Chánh Văn phòng, Người phát ngôn Bộ Công an, công bố. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã xử lý 1.985 vụ án với 4.671 bị can liên quan các tội phạm tham nhũng, kinh tế và chức vụ. Đó là một con số rất lớn, phản ánh mức độ quyết liệt của cuộc đấu tranh đang diễn ra.

Đằng sau những con số ấy là một thông điệp rõ ràng: chống tham nhũng không có vùng cấm, không có ngoại lệ; việc xử lý phải đúng người, đúng tội, đồng thời tạo môi trường lành mạnh cho đầu tư và phát triển.

Qua phần trao đổi tại hội nghị, tôi nhận thấy có hai xu hướng đáng chú ý.

Thứ nhất, tham nhũng, lãng phí và tiêu cực vẫn xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, đặc biệt là những nơi liên quan đến các dự án trọng điểm quốc gia, các chương trình an sinh xã hội và hoạt động giải quyết thủ tục hành chính. Đây đều là những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến đời sống người dân và hiệu quả vận hành của bộ máy nhà nước.

Thứ hai, tình trạng vi phạm trong khu vực doanh nghiệp cổ phần và doanh nghiệp tư nhân đang có chiều hướng gia tăng. Điều này cho thấy cuộc chiến chống tham nhũng không còn là câu chuyện riêng của khu vực công. Những hành vi gây thất thoát tài sản nhà nước, trục lợi từ chính sách hay lợi dụng các mối quan hệ lợi ích đang len lỏi ở cả khu vực tư nhân.

Những phương thức, thủ đoạn được nêu tại hội nghị cũng cho thấy mức độ tinh vi ngày càng cao.

Đó là sự cấu kết giữa người có chức vụ trong cơ quan nhà nước với các đối tượng bên ngoài để hình thành những chuỗi thông đồng khép kín từ đầu tư, đấu thầu, nghiệm thu cho đến thanh quyết toán. Là việc cài cắm tiêu chí kỹ thuật để loại bỏ đối thủ, nâng khống giá trị công trình, sử dụng doanh nghiệp “sân sau” hoặc cả một “hệ sinh thái” doanh nghiệp nhằm che giấu dòng tiền.

Đó còn là hiện tượng lợi dụng quyền hạn trong giải quyết thủ tục hành chính để thu thêm các khoản chi phí không chính thức – thứ mà người dân vẫn quen gọi là tham nhũng vặt, nhưng hậu quả cộng dồn của nó lại không hề nhỏ.

Ở một hướng khác, việc quản lý tài sản công, cổ phần hóa doanh nghiệp hay xử lý đất đai cũng bị một số đối tượng lợi dụng để định giá thấp tài sản nhà nước, chuyển nhượng đất công hoặc bán tài sản không qua đấu giá, gây thất thoát nguồn lực chung.

Đáng chú ý nhất có lẽ là xu hướng lợi dụng công nghệ số. Các đối tượng sử dụng tin nhắn mã hóa, hồ sơ điện tử, giao dịch trực tuyến và cả tài sản ảo để che giấu hành vi phạm tội. Công nghệ vốn giống như một con đường cao tốc phục vụ phát triển kinh tế, nhưng trong tay kẻ xấu, nó cũng có thể trở thành tuyến đường tẩu thoát được tính toán rất kỹ.

Và rồi một ví dụ cụ thể được đưa ra khiến nhiều người trong hội trường đặc biệt quan tâm: các mô hình bất động sản nghỉ dưỡng, sở hữu kỳ nghỉ và huy động vốn dự án. Đây là lĩnh vực từng được quảng bá bằng những lời hứa hẹn đẹp đẽ về lợi nhuận và cuộc sống thượng lưu. Thế nhưng theo thông tin từ Bộ Công an, riêng Công an Hà Nội thời gian qua đã khởi tố 21 vụ án liên quan đến 23 công ty và 187 đối tượng trong nhóm hành vi này. Những con số ấy cho thấy đằng sau không ít lời mời gọi hấp dẫn có thể là những chiếc bẫy được dựng lên rất công phu.

Tuy vậy, điều tôi mang về sau hội nghị không phải là sự bi quan.

Tôi thấy rõ quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc chuyển từ thế bị động sang chủ động nhận diện tội phạm từ sớm. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối dữ liệu, kiểm soát quyền lực, tăng cường kỷ luật công vụ và hình thành văn hóa liêm chính đang được xem là những giải pháp căn cơ để ngăn ngừa sai phạm ngay từ gốc.

Rời hội trường, tôi nghĩ đến một hình ảnh khá đơn giản: tội phạm tham nhũng giống như dòng nước luôn tìm cách len qua những khe hở mới. Nhưng nếu hệ thống pháp luật liên tục được gia cố, nếu cơ quan bảo vệ pháp luật luôn đi trước một bước và nếu xã hội cùng tham gia giám sát, những khe hở ấy sẽ ngày càng hẹp lại.

Con đường phía trước chắc chắn chưa hết khó khăn. Nhưng những con số được công bố hôm nay cho thấy cuộc chiến ấy không hề chững lại. Và đó là lý do để người dân có thêm niềm tin rằng những chiếc áo mới của tội phạm rồi cũng sẽ bị nhận diện, còn sự liêm chính sẽ tiếp tục được bảo vệ như nền móng của sự phát triển đất nước.