Bóng tối sau những khối bê tông trắng

Lâm Trực@

Người ta xây bệnh viện để cứu người. Câu nói ấy nghe hiền như một lời chúc. Nhưng giữa những khối bê tông trắng của cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, có những dòng tiền đi lạc, lặng lẽ mà quyết liệt hơn bất cứ tiếng kêu nào của bệnh nhân trong đêm.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã kiến nghị Bộ Quốc phòng điều tra bốn doanh nghiệp có vốn quân đội vì liên quan hành vi chi tiền “lại quả” trong quá trình thực hiện các gói thầu xây dựng. Những cái tên được nêu ra không xa lạ: Tổng công ty 36, Tổng công ty 319, Tổng công ty Thành An và Công ty Cổ phần Armephaco.

Họ ký hợp đồng nghìn tỷ. Họ nhận tạm ứng, thanh toán theo tiến độ. Và theo kết luận điều tra, sau mỗi lần giải ngân, 5% giá trị trước thuế lại được chuyển ngược về phía những người có quyền gật đầu. Năm phần trăm. Một con số nhỏ, đủ nhỏ để người ta tự trấn an. Nhưng khi đặt cạnh những hợp đồng hơn 2.000 tỷ đồng, nó phình ra thành hàng chục tỷ.

Ở gói thầu XDBM-01 của dự án Bạch Mai cơ sở 2, liên danh ba tổng công ty ký hợp đồng hơn 2.189 tỷ đồng. Đến cuối năm 2024, hơn 1.903 tỷ đã được tạm ứng, thanh toán. Cơ quan điều tra xác định số tiền “lại quả” lên tới 37,8 tỷ đồng, trong đó riêng ba doanh nghiệp có yếu tố quốc phòng chi khoảng 36 tỷ. Con số ấy đủ xây thêm bao nhiêu phòng bệnh? Không ai tính theo cách đó, vì trong sổ sách, nó chỉ là một tỷ lệ.

Ở gói thầu XDVĐ-01 của dự án Việt Đức cơ sở 2, trị giá 2.200 tỷ đồng, Công ty Cổ phần Armephaco tham gia với vai trò nhà thầu phụ và bị xác định đã đưa 700 triệu đồng. Tổng số tiền các doanh nghiệp chi tại gói thầu này hơn 42 tỷ đồng. Dòng tiền được mô tả là có hệ thống, gắn với từng đợt giải ngân, có chứng từ đối chiếu và lời khai.

Vụ án liên quan đến cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến và một số cán bộ thuộc Bộ Y tế. Hai cựu Giám đốc Ban Y tế trọng điểm bị xác định đã thỏa thuận và nhận tiền theo cơ chế 5%. Theo điều tra, một người nhận hơn 51,7 tỷ đồng, người còn lại 7,7 tỷ đồng, chưa tính phần liên quan các doanh nghiệp quốc phòng. Lời khai cho thấy một phần tiền được chuyển cho bà Tiến; bà thừa nhận đã nhận 7,5 tỷ đồng và đã nộp 14,5 tỷ đồng để khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, trong kết luận điều tra hiện tại, bà không bị đề nghị truy tố về tội “Nhận hối lộ”.

Thiệt hại của vụ án được xác định 803 tỷ đồng. Tám trăm lẻ ba tỷ. Người ta có thể đọc con số ấy trong vài giây. Nhưng để làm ra từng ấy tiền từ thuế của dân, có khi cần cả đời lao động của hàng nghìn người.

Tôi từng đi qua những hành lang cũ của Bạch Mai. Người nằm, người ngồi, người chờ đến lượt mổ. Họ không biết gì về 5%. Họ chỉ biết mình đau. Họ tin vào những tòa nhà mới đang xây ở đâu đó. Niềm tin ấy giản dị như bát cháo trắng mang vào phòng cấp cứu. Nhưng khi nghe nói về những khoản “lại quả”, tôi tự hỏi: phải chăng chúng ta đã quen với việc chia chác đến mức không còn thấy xót?

Cái đáng sợ không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật. Cái đáng sợ là sự bình thản khi ký, khi nhận, khi chuyển khoản. Năm phần trăm được lặp lại qua từng đợt thanh toán, như một nghi thức. Không cần nói to. Không cần giấy trắng mực đen. Chỉ cần hiểu nhau.

Việc tách hồ sơ liên quan bốn doanh nghiệp có yếu tố quốc phòng để chuyển sang cơ quan điều tra của Bộ Quốc phòng cho thấy vụ việc không đơn giản. Nó chạm đến nhiều tầng nấc quản lý. Và khi một dự án y tế trọng điểm quốc gia lại trở thành điểm nóng hình sự, câu hỏi không chỉ dành cho vài cá nhân.

Bệnh viện là nơi con người gửi gắm phần yếu đuối nhất của mình. Nếu ngay cả ở đó, tiền cũng có thể bị bẻ cong bởi một tỷ lệ phần trăm, thì chúng ta đang sống trong một trật tự nào? Có thể rồi đây các bản án sẽ được tuyên. Có thể tiền sẽ được thu hồi một phần. Nhưng thứ khó lấy lại nhất là sự trong trẻo của một ý tưởng ban đầu: xây bệnh viện để cứu người.

Giữa những khối bê tông đang hoàn thiện, tôi hình dung có một khoảng tối. Khoảng tối ấy không nằm trong bản thiết kế. Nó nằm trong lòng người. Và nếu không dám nhìn thẳng vào nó, mọi công trình dù lớn đến đâu cũng chỉ là những vỏ bọc sáng sủa che đi một sự thật lạnh lẽo.