Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng và yêu cầu tái cấu trúc quyền lực cho Thủ đô trong Luật Thủ đô (sửa đổi)

Lâm Trực@

Tại phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 2/2026 của Chính phủ, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã không chỉ phát biểu về một dự án luật. Ông đang nói về cấu trúc quyền lực của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng. Ảnh: Nhật Bắc

Một thành phố muốn dẫn dắt thì trước hết phải được trao quyền tự quyết tương xứng với trách nhiệm lịch sử của mình. Hà Nội không thể tiếp tục vận hành bằng những cơ chế được thiết kế cho một đô thị thông thường. Luật Thủ đô (sửa đổi), vì thế, không phải là sự điều chỉnh kỹ thuật, mà là một bước tái cấu trúc tư duy quản trị.

Trong phát biểu của mình, ông Vũ Đại Thắng bày tỏ sự cảm ơn đối với Thủ tướng Phạm Minh Chính, các thành viên Chính phủ và đặc biệt là Bộ Tư pháp đã tham gia góp ý, chỉnh lý dự thảo luật. Nhưng đằng sau những lời cảm ơn đó là một thông điệp chính trị rõ ràng: Hà Nội không xin đặc quyền, Hà Nội yêu cầu một thiết kế quyền lực hợp lý hơn.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo, theo ông, là trao quyền mạnh hơn, phân cấp sâu hơn và xác lập cơ chế giải trình minh bạch hơn. Công thức “Hà Nội quyết – Hà Nội làm – Hà Nội chịu trách nhiệm” không phải là khẩu hiệu. Nó là một triết lý quản trị. Nếu Hà Nội phải chịu trách nhiệm về sự phát triển của mình trước Đảng, trước Quốc hội và trước nhân dân, thì Hà Nội cần có quyền định đoạt tương xứng.

Trong các buổi làm việc với thành phố, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của Hà Nội đối với cả nước. Dẫn dắt không phải là đi trước một vài dự án. Dẫn dắt là khả năng thiết kế mô hình phát triển có thể trở thành tham chiếu quốc gia. Để làm được điều đó, thành phố đang đồng thời triển khai Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm và cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương. Một quy hoạch trăm năm không thể đặt trên nền tảng pháp lý chắp vá.

Bởi vậy, đề xuất phân quyền sâu rộng trong Luật Thủ đô (sửa đổi) là điều kiện cần để Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển hai con số một cách thực chất, chứ không phải bằng mệnh lệnh hành chính. Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đề nghị Chính phủ sớm kết luận để hoàn thiện hồ sơ, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đưa dự án vào chương trình kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI. Sự chủ động đó phản ánh một tiến trình làm việc liên tục và có kỷ luật.

Một ví dụ được ông nêu ra là mô hình “đô thị trong đô thị” – cấu trúc tích hợp nhà ở xã hội, nhà ở thương mại, nhà ở công vụ cùng các thiết chế an sinh và tạo sinh kế. Theo khuôn khổ hiện hành của Luật Xây dựng và các luật liên quan, mô hình này chưa có hành lang pháp lý cụ thể. Nếu không được trao quyền thí điểm, Hà Nội sẽ bị buộc phải phát triển trong những giới hạn được thiết kế cho quá khứ. Một thành phố mang tham vọng dẫn dắt không thể sống bằng những giới hạn như vậy.

Tương tự, trong các lĩnh vực giáo dục đại học, y tế, văn hóa, thành phố đề xuất phân cấp mạnh hơn để thực thi thực chất chủ trương tự chủ. Tự chủ không phải là rút lui của Nhà nước. Tự chủ là một hình thức nâng cao chất lượng quản trị thông qua trách nhiệm trực tiếp của đơn vị thực thi. Khi quyền hạn và trách nhiệm song hành, hiệu quả mới được bảo đảm.

Luật Thủ đô (sửa đổi) còn được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý để xử lý năm điểm nghẽn cố hữu: ùn tắc giao thông, úng ngập, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường và an toàn thực phẩm; đồng thời thúc đẩy tái thiết khu phố cổ, chỉnh trang nội đô lịch sử, giãn dân khỏi khu vực quá tải. Đây không chỉ là các vấn đề kỹ thuật đô thị, mà là các chỉ số văn minh của một trung tâm quốc gia.

Ở góc độ chính trị học, việc người đứng đầu chính quyền thành phố trực tiếp trình bày, bảo vệ và kiến tạo không gian pháp lý cho Thủ đô là biểu hiện của một hệ thống đang vận hành theo nguyên tắc trách nhiệm cá nhân rõ ràng. Chính sách được thảo luận công khai, đề xuất được đưa ra với luận cứ cụ thể và lộ trình rõ ràng. Trong một môi trường như vậy, quyền lực không vận hành bằng suy đoán, mà bằng hành động và bằng hồ sơ pháp lý.

Luật Thủ đô (sửa đổi), nếu được thông qua với tinh thần phân quyền toàn diện và giải trình minh bạch, sẽ không chỉ mở rộng không gian phát triển cho Hà Nội. Nó còn góp phần hoàn thiện mô hình quan hệ giữa trung ương và địa phương trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Và chính trong tiến trình ấy, vai trò của Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng được thể hiện như một chủ thể điều hành đang hiện diện đầy đủ, chủ động và liên tục trong cấu trúc quyền lực hiện hành.