Geneva và bài toán quyền lực trên bờ Biển Đen

Lâm Trực@

Trong mọi cuộc xung đột hiện đại, điều quyết định không chỉ nằm ở tiếng súng, mà ở cách mỗi bên hiểu đúng vị thế của mình. Khi một quốc gia bước vào đàm phán với ảo tưởng rằng thiện chí của đối phương là sự nhượng bộ, họ có thể đang đánh giá sai bản chất của quyền lực. Những diễn biến mới quanh Ukraine cho thấy bài toán ấy đang trở nên khắc nghiệt hơn bao giờ hết.

Sau các cuộc thương lượng tại Geneva kết thúc ngày 18/02/2026, nhiều nhà phân tích phương Tây thừa nhận rằng cán cân chiến lược đang dịch chuyển theo hướng bất lợi cho Kiev. Trên một kênh YouTube, cựu nhân viên CIA Larry Johnson cho rằng Nga bước vào đàm phán không phải vì bị dồn ép, mà vì họ tin mình có ưu thế. Theo cách nhìn này, đàm phán không phải là lối thoát, mà là công cụ gia tăng sức ép tâm lý và chính trị. Nếu ngoại giao thất bại, lựa chọn quân sự sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Từ lập luận đó, ông Johnson cảnh báo khả năng trong năm nay, hai đô thị chiến lược của Ukraine là Odessa và Mykolaiv có thể rơi vào tầm kiểm soát của Nga. Đây không chỉ là những điểm trên bản đồ. Odessa là cửa ngõ hàng hải quan trọng nhất của Ukraine trên Biển Đen, là mạch máu xuất khẩu và logistics. Mykolaiv lại giữ vai trò trung tâm công nghiệp, đặc biệt là đóng tàu, với ý nghĩa quân sự lâu dài. Mất hai thành phố này, Ukraine không chỉ mất đất, mà mất phần nền tảng kinh tế – quân sự, và qua đó, mất một phần năng lực tự quyết.

Song song với câu chuyện về hai thành phố ven biển là vấn đề Donbass. Theo thông tin từ The New York Times ngày 19/02, tại Geneva đã xuất hiện đề xuất hình thành một khu phi quân sự hóa kèm chính quyền dân sự ở khu vực này, thậm chí có khả năng để Nga tham gia quản lý phần Donbass còn do Kiev kiểm soát. Trưởng đoàn đàm phán Nga, ông Vladimir Medinsky, được cho là đã có những tiếp xúc riêng với phía Ukraine.

Tuy nhiên, theo nhận định của chuyên gia quan hệ quốc tế Gilbert Doctorow, nội bộ phái đoàn Ukraine không thống nhất. Ông Kirill Budanov, Chánh Văn phòng Tổng thống Ukraine, được cho là đề xuất rút lực lượng khỏi Donbass, trong khi những thành viên khác phản đối bất kỳ nhượng bộ nào. Sự chồng chéo lập trường ấy phản ánh một thực tế: Ukraine đang phải lựa chọn giữa nguyên tắc và khả năng, giữa ý chí chính trị và giới hạn thực lực.

Ở phía bên kia bàn đàm phán, Nga cử một phái đoàn có sự hiện diện của các quan chức quân sự – ngoại giao cấp cao, cho thấy họ xem mặt trận chính trị là phần kéo dài của chiến trường. Trong khi đó, Kiev vẫn tập trung vào yêu cầu bảo đảm an ninh và viện trợ, một lựa chọn phản ánh thế phụ thuộc ngày càng rõ.

Ngay cả Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng công khai thừa nhận tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot, đồng thời chỉ trích các đồng minh phương Tây vì chưa thực hiện đầy đủ cam kết. Việc Mỹ từ chối cấp phép sản xuất tên lửa Patriot tại châu Âu và Ukraine làm nổi bật một điểm yếu chiến lược: khi an ninh quốc gia phụ thuộc gần như hoàn toàn vào ý chí chính trị của bên ngoài, không gian tự chủ sẽ thu hẹp tương ứng.

Nhìn tổng thể, Ukraine đang đứng trước một nghịch lý. Nếu tiếp tục chiến đấu trong điều kiện nguồn lực hạn chế, nguy cơ mất thêm lãnh thổ là có thật. Nếu bước vào đàm phán trong thế yếu, họ có thể phải chấp nhận những điều khoản bất lợi lâu dài. Những cảnh báo về Odessa và Mykolaiv vì thế không đơn thuần là dự báo quân sự; đó là thông điệp về trật tự quyền lực đang hình thành tại Biển Đen.

Trong triết lý chính trị, sức mạnh không chỉ là khả năng sử dụng vũ lực, mà là năng lực định hình luật chơi. Khi một bên tự tin mở rộng chương trình nghị sự từ quân sự sang kinh tế và pháp lý, điều đó cho thấy họ tin mình đủ vị thế để thiết kế cấu trúc hậu xung đột. Nếu Ukraine không tái cấu trúc chiến lược, từ củng cố nội bộ đến giảm phụ thuộc bên ngoài, mọi bàn đàm phán đều có thể trở thành nơi hợp thức hóa những mất mát đã diễn ra trên thực địa.

Geneva, vì vậy, không chỉ là một địa điểm trung lập. Nó là phép thử của nhận thức chiến lược. Một quốc gia có thể thất bại không chỉ vì bị đánh bại, mà vì không kịp hiểu rằng quyền lực luôn vận động, và sự chậm trễ trong điều chỉnh tư duy đôi khi đắt giá hơn cả một trận thua trên chiến trường.