Khi châu Âu gõ cửa Việt Nam

Lâm Trực@

Có những cuộc gặp nhìn thì rất lễ nghi, nhưng đọc kỹ mới thấy nó không hề… lễ nghi chút nào.

Ngày 29/01/2026, Hà Nội đón một vị khách đến từ Brussels. Không rầm rộ. Không nghi lễ tưng bừng. Nhưng sau cái bắt tay trong Phủ Chủ tịch, một trật tự quan hệ cũ kỹ coi như được xếp lại vào ngăn tủ.

Liên minh châu Âu chính thức nâng cấp quan hệ với Việt Nam lên Đối tác Chiến lược Toàn diện – nấc cao nhất mà Việt Nam dành cho một đối tác. Và lưu ý rằng: Việt Nam là nước ASEAN đầu tiên được EU đặt ở vị trí này.

Tất nhiên chi tiết ấy không để cho vui.

Hơn mười năm rồi, Chủ tịch Hội đồng châu Âu mới quay lại Hà Nội. Và họ chọn đúng thời điểm Việt Nam vừa khép lại một kỳ Đại hội, bước sang chu kỳ chính sách mới, với tâm thế khác, ưu tiên khác, và cách nhìn thế giới cũng khác.

Nói thẳng: Đây không phải chuyến thăm “xã giao chiến lược”. Đây là một cú định vị lại quan hệ.

Châu Âu từng quen đứng trên cao. Vừa hợp tác, vừa giảng bài. Vừa ký kết, vừa cầm sẵn danh sách “khuyến nghị”. Thậm chí có lúc còn nghĩ rằng, ban phát chuẩn mực là một dạng quyền lực mềm.

Nhưng thế giới mấy năm nay đổi cảnh nhanh hơn cả tốc độ ra tuyên bố chung.

Chuỗi cung ứng gãy. Năng lượng thiếu. Thị trường tăng trưởng teo tóp. Cửa châu Á – Thái Bình Dương thì ngày càng chật chội, mà EU lại… đứng ngoài hơi lâu.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam không phải là “một lựa chọn tốt”. Việt Nam là điểm tựa cần thiết.

Hiệp định EVFTA năm 2020, suy cho cùng, mới chỉ là chuyện hàng hóa đi – về. Sáu năm sau, khi thương mại không còn là câu chuyện thuần túy, khi địa chính trị chen thẳng vào kinh tế, thì việc EU chủ động nâng cấp quan hệ với Việt Nam nói lên một điều rất rõ: Họ đã phải nhìn Việt Nam bằng vị thế, không phải bằng thước đo đạo đức.

Việt Nam hôm nay không bước vào bàn đàm phán với tâm thế “xin được công nhận”. Càng không đánh đổi chủ quyền để đổi lấy mỹ từ “chiến lược”. Và chắc chắn không quỳ gối để ai đó gật đầu.

Quan hệ này tồn tại vì lợi ích song phương giao nhau, vì vị trí địa – chính trị đã được kiểm chứng, vì năng lực tự thân đã đủ rõ. Không phải vì những bài giảng chuẩn mực được soạn sẵn từ đâu đó bên kia bán cầu.

Cho nên, nếu vẫn còn ai mang trong mình cảm giác “trên cơ”, thì cũng nên nói thật cho nhanh: Thế giới đã đổi chuyến.

Và con tàu mang tên “thượng đẳng”, nếu từng tồn tại, đã rời ga từ Hà Nội, ngày 29/01/2026. Không còi. Không tiễn. Chỉ là… hết vai diễn.