Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam: Bổ nhiệm cán bộ sai quy định tại 8 đơn vị

Lâm Trực@

Thanh tra Chính phủ vừa chỉ ra hàng loạt thiếu sót, vi phạm trong công tác tuyển dụng, quy hoạch và bổ nhiệm cán bộ tại 8 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Đáng chú ý, nhiều trường hợp được bổ nhiệm khi chưa đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường vừa ký ban hành kết luận thanh tra (Ảnh: Phương Hiếu)

8 đơn vị được thanh tra gồm Viện Hóa học, Viện Công nghệ môi trường, Viện Hải dương học, Viện Khoa học vật liệu, Viện Công nghệ sinh học, Viện Sinh học nhiệt đới, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ và Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội.

Theo kết luận thanh tra, trong giai đoạn 2016-2022, các đơn vị này đã tuyển dụng 137 viên chức và ký 777 hợp đồng lao động. Riêng công tác bổ nhiệm cán bộ, đã có 84 Trưởng phòng và tương đương, 96 Phó trưởng phòng được bổ nhiệm mới; 64 Trưởng phòng và 41 Phó trưởng phòng được bổ nhiệm lại.

Nhìn vào những con số ấy, có thể thấy đây không phải câu chuyện của một vài quyết định cá biệt. Vấn đề nằm ở cả một quá trình thực hiện công tác cán bộ tại nhiều đơn vị.

Qua kiểm tra, Thanh tra Chính phủ phát hiện 24 trường hợp được bổ nhiệm khi chưa được quy hoạch vào chức vụ được bổ nhiệm, vi phạm quy định tại Nghị định 115/2020 của Chính phủ. Một trường hợp thiếu trình độ tiến sĩ hoặc nghiên cứu viên chính.

Đáng chú ý hơn, 24 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính; 39 trường hợp chưa có bằng tốt nghiệp trung cấp lý luận chính trị. Có 33 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý lãnh đạo cấp phòng và 20 trường hợp thiếu chứng chỉ tin học.

Có thể xem chứng chỉ là một phần của hồ sơ, nhưng không thể vì thế mà coi nhẹ. Trong công tác cán bộ, mỗi điều kiện, tiêu chuẩn được đặt ra đều nhằm bảo đảm người được giao chức vụ có năng lực và đáp ứng yêu cầu của vị trí. Khi một người chưa đủ điều kiện vẫn được bổ nhiệm, câu hỏi không chỉ là thiếu một loại giấy tờ, mà là vì sao quy trình lại có thể bị bỏ qua.

Đặc biệt, việc bổ nhiệm người chưa được quy hoạch vào chức vụ được bổ nhiệm là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Quy hoạch cán bộ không phải thủ tục làm cho đủ bộ hồ sơ. Đó là quá trình đánh giá, lựa chọn và chuẩn bị nguồn nhân sự trước khi giao trọng trách.

Bởi vậy, Thanh tra Chính phủ nhận định những hạn chế, thiếu sót và vi phạm được phát hiện cho thấy 8 đơn vị có dấu hiệu buông lỏng công tác bổ nhiệm lãnh đạo, quản lý cấp phòng thuộc thẩm quyền.

Điều đáng suy nghĩ là những sai sót này diễn ra trong thời gian khá dài. Giai đoạn 2016 đến tháng 11/2020, 4 đơn vị chưa xây dựng đề án vị trí việc làm theo quy định. Từ tháng 11/2020 đến hết năm 2023, cả 8 đơn vị vẫn chưa xây dựng đề án vị trí việc làm và cơ cấu viên chức theo chức danh nghề nghiệp trình Viện Hàn lâm phê duyệt. Đến ngày 29/3/2024, mới có 7 đơn vị được phê duyệt, còn Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội chưa được phê duyệt do chưa xây dựng đề án.

Những con số và mốc thời gian này cho thấy câu chuyện không chỉ nằm ở từng cá nhân được bổ nhiệm. Nó còn đặt ra trách nhiệm của những bộ phận tham mưu, những người đứng đầu và những người có thẩm quyền quyết định.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam rà soát công tác quy hoạch, bổ nhiệm; lập danh sách từng trường hợp, xác định tình trạng hiện nay, mức độ ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định bổ nhiệm và xử lý những trường hợp thực hiện chưa đúng quy định.

Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm trách nhiệm của Chủ tịch, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm theo từng thời kỳ liên quan đến những vi phạm được chỉ ra, đồng thời xem xét trách nhiệm của các ban chức năng và 8 đơn vị được thanh tra.

Đây mới là điều đáng chờ đợi sau một kết luận thanh tra. Phát hiện sai phạm là để sửa sai, nhưng quan trọng hơn là phải xác định rõ trách nhiệm và khắc phục những lỗ hổng đã để sai phạm kéo dài.

Một chức vụ, dù là Trưởng phòng hay Phó trưởng phòng, vẫn là quyền hạn được tổ chức giao phó. Vì vậy, tiêu chuẩn không thể là thứ có thể bổ sung sau, quy hoạch không thể là việc làm sau khi đã bổ nhiệm, còn quy trình không thể tùy thuộc vào sự linh hoạt của từng đơn vị.

Công tác cán bộ muốn nghiêm thì trước hết phải nghiêm từ những việc tưởng như rất nhỏ. Bởi khi một cánh cửa được mở không đúng quy định, điều cần làm không phải là tìm cách giải thích vì sao cánh cửa ấy đã mở, mà phải xem ai đã mở, mở bằng cách nào và vì sao những người có trách nhiệm lại để nó mở như vậy.