Chợ dữ liệu 400 tỷ đồng và cái giá của sự chủ quan trên không gian mạng

Lâm Trực@

Thời đại số đã tạo ra một thứ hàng hóa đặc biệt: không nhìn thấy, không cầm nắm được nhưng có thể mang về hàng trăm tỷ đồng. Đó là dữ liệu cá nhân. Vụ Công an TP Hà Nội khởi tố nhóm điều hành một “chợ dữ liệu” trực tuyến cho thấy thông tin của mỗi người giờ đây không chỉ bị đánh cắp, mà còn bị biến thành một món hàng được mua bán có tổ chức.

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, dưới vỏ bọc một doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, nhóm đối tượng đã xây dựng một nền tảng cho phép mua bán dữ liệu cá nhân, tài khoản mạng xã hội, email, dịch vụ xác thực tài khoản và nhiều loại tài nguyên số khác. Hệ thống được vận hành bài bản như một doanh nghiệp thực thụ, từ kỹ thuật, marketing đến chăm sóc khách hàng và thanh toán.

Những con số được công bố khiến nhiều người phải giật mình. Hơn 1,35 triệu tài khoản đăng ký, hơn 46.000 gian hàng, trên 53 triệu giao dịch và doanh thu bước đầu được xác định vượt 400 tỷ đồng. Điều đó cho thấy thị trường mua bán dữ liệu cá nhân đã phát triển ở quy mô lớn hơn rất nhiều so với suy nghĩ của phần đông người dùng Internet.

Điều đáng lo ngại hơn là nền tảng này không chỉ đóng vai trò nơi trao đổi dữ liệu mà còn làm trung gian thanh toán, kiểm duyệt người bán và giải quyết tranh chấp. Nói cách khác, nó hoạt động như một sàn thương mại điện tử chuyên kinh doanh thông tin cá nhân.

Quá trình điều tra cũng phát hiện có những tài khoản được mua từ hệ thống để phục vụ hoạt động lừa đảo. Đây mới là phần nguy hiểm nhất của câu chuyện. Dữ liệu cá nhân không tự tạo ra tội phạm, nhưng nó chính là nguyên liệu để tội phạm mạng chế tạo ra những kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi.

Một số người vẫn cho rằng việc lộ số điện thoại hay địa chỉ email là chuyện nhỏ. Nhưng chỉ cần ghép nối nhiều mảnh dữ liệu khác nhau như họ tên, ngày sinh, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, địa chỉ, lịch sử giao dịch hay thông tin ngân hàng, kẻ xấu hoàn toàn có thể dựng nên một “bản sao số” của nạn nhân. Khi đó, các cuộc gọi giả danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng hay nhân viên giao hàng trở nên thuyết phục hơn rất nhiều.

Thực tế thời gian qua cho thấy không ít vụ lừa đảo công nghệ cao bắt đầu từ những dữ liệu tưởng như vô hại. Chính vì vậy, việc triệt phá các “chợ dữ liệu” không chỉ nhằm xử lý một đường dây vi phạm pháp luật mà còn góp phần cắt đứt nguồn cung cấp “nhiên liệu” cho nhiều loại tội phạm trên không gian mạng.

Tuy nhiên, chỉ lực lượng chức năng thôi là chưa đủ. Mỗi người dùng Internet cũng phải thay đổi thói quen của mình. Đừng dễ dàng cung cấp ảnh căn cước công dân, số điện thoại, email hay mã OTP cho bất kỳ ai. Hạn chế chia sẻ công khai quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội. Thận trọng trước các biểu mẫu đăng ký, các chương trình nhận quà hoặc ứng dụng yêu cầu quyền truy cập quá mức cần thiết. Một cú nhấp chuột thiếu cảnh giác hôm nay có thể trở thành dữ liệu bị rao bán vào ngày mai.

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu cá nhân không còn là thứ vô hình. Nó đã trở thành một loại tài sản có giá trị kinh tế rất lớn. Khi tài sản ấy bị đánh cắp hoặc bị mua bán trái phép, hậu quả không chỉ dừng lại ở quyền riêng tư bị xâm phạm mà còn có thể kéo theo những vụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với quy mô ngày càng lớn.

Vụ án doanh thu hơn 400 tỷ đồng là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Đằng sau mỗi cuộc gọi lừa đảo, mỗi tài khoản giả mạo hay mỗi tin nhắn dẫn dụ chuyển tiền rất có thể là cả một thị trường ngầm chuyên mua bán thông tin của chính chúng ta. Và cách tốt nhất để thị trường ấy không còn đất sống là vừa xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm, vừa nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân của từng người dân.