Về thông tin VinFast tái cấu trúc và câu chuyện phía sau con số 530 triệu USD

Lâm Trực@

Ngay sau khi thông tin VinFast công bố kế hoạch tái cấu trúc và chuyển nhượng mảng sản xuất với giá trị khoảng 530 triệu USD xuất hiện, mạng xã hội lập tức bùng lên những lời bình luận đầy cảm tính. Một số người vốn từ lâu mang tâm lý hoài nghi, thậm chí dè bỉu và “dìm hàng” VinFast, nhanh chóng cắt xén thông tin, lược bỏ bối cảnh rồi diễn giải theo hướng doanh nghiệp Việt “bán nhà máy”, “tháo chạy”, “rút khỏi ngành ô tô”. Chỉ vài dòng tiêu đề được chia sẻ theo kiểu giật gân đã đủ tạo ra cảm giác như một sự sụp đổ đang diễn ra.

Nhưng điều đáng nói là, trong thế giới tài chính hiện đại, chỉ cần thiếu đi vài chi tiết cốt lõi, bản chất của cả một thương vụ có thể bị hiểu lệch hoàn toàn. Và câu chuyện của VinFast lần này là một ví dụ điển hình cho cách dư luận mạng thường nhìn doanh nghiệp bằng cảm xúc nhiều hơn bằng logic kinh tế.

Trong cuộc trao đổi với báo chí, bà Thái Thị Thanh Hải, Phó Tổng Giám đốc VinFast, đã nói khá rõ về bản chất của kế hoạch tái cấu trúc. Theo đó, Công ty CP NC Đầu tư và Phát triển Tương Lai cùng ông Phạm Nhật Vượng sẽ mua lại hai nhà máy của VinFast tại Hải Phòng và Hà Tĩnh với giá hơn 13.300 tỷ đồng. Nhưng điều nhiều người cố tình bỏ qua nằm ở phần quan trọng nhất: bên mua không chỉ nhận tài sản mà còn tiếp nhận phần lớn các khoản nợ và nghĩa vụ tài chính của VinFast hiện tại, với tổng giá trị khoảng 182.000 tỷ đồng tính đến cuối quý I.

Chính chi tiết ấy làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn về thương vụ. Nếu chỉ đọc dòng chữ “thoái mảng sản xuất”, người ta dễ hình dung một doanh nghiệp đang rút lui khỏi ngành ô tô. Nhưng nếu đặt đầy đủ dữ kiện lên bàn, đây giống một cuộc tái cấu trúc tài chính nhằm tách phần tài sản nặng vốn và nghĩa vụ nợ ra khỏi lõi chiến lược của doanh nghiệp hơn là một cuộc tháo chạy.

Điều đầu tiên cần hiểu rõ là VinFast không tuyên bố dừng sản xuất xe điện. Bà Thái Thị Thanh Hải khẳng định: “VinFast vẫn giữ lại mảng sản xuất ở toàn cầu, còn ở Việt Nam sẽ thuê Công ty Tương Lai sản xuất”. Nghĩa là các nhà máy vẫn tiếp tục vận hành, xe VinFast vẫn được sản xuất như cũ, hệ thống bán hàng, bảo hành và hậu mãi vẫn thuộc VinFast. Thay đổi lớn nhất nằm ở cấu trúc sở hữu và trách nhiệm tài chính.

Đó cũng là lý do giới tài chính nhìn động thái này như bước chuyển sang mô hình “asset-light” — mô hình nhẹ tài sản. Trong cấu trúc ấy, doanh nghiệp tập trung vào những phần tạo ra giá trị lớn nhất trong tương lai như công nghệ, thương hiệu, nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, phần mềm và hệ sinh thái khách hàng; còn phần tài sản vật lý như nhà máy có thể được vận hành bởi một pháp nhân khác.

Đây không phải điều xa lạ trong nền kinh tế toàn cầu. Apple gần như không trực tiếp sản xuất iPhone. Nhiều hãng xe điện mới trên thế giới cũng chuyển sang thuê ngoài hoặc tái cấu trúc khâu sản xuất để giảm áp lực vốn đầu tư cố định. Trong thời đại mà giá trị doanh nghiệp ngày càng nằm ở tài sản vô hình, quyền kiểm soát công nghệ và thị trường đôi khi quan trọng hơn việc trực tiếp đứng tên sở hữu từng dây chuyền thép.

Điểm khiến thị trường quan tâm nhất thực ra nằm ở tác động tài chính sau thương vụ. Theo xác nhận của lãnh đạo VinFast, sau tái cấu trúc, “VinFast Việt Nam cơ bản sẽ hết nợ, chỉ còn lại một con số nhỏ”. Đây là phát biểu rất đáng chú ý bởi gánh nặng nợ vay và chi phí khấu hao luôn là áp lực khổng lồ với các hãng xe điện đang mở rộng toàn cầu.

Có thể hiểu đơn giản rằng VinFast đang cố làm cho bảng cân đối tài chính “nhẹ” hơn để rút ngắn con đường tiến tới lợi nhuận. Và chính lãnh đạo doanh nghiệp cũng công khai điều đó. Bà Thái Thị Thanh Hải cho biết sau tái cấu trúc, VinFast “không chỉ có lãi sớm hơn dự tính mà còn đảm bảo tương lai ổn định, bền vững hơn”, đồng thời dự kiến VinFast Việt Nam sẽ có lãi từ năm 2027.

Ở góc độ kinh tế, đây là mục tiêu hoàn toàn dễ hiểu. Ngành xe điện toàn cầu hiện nay là cuộc chơi đốt vốn khổng lồ. Từ Tesla cho tới các startup xe điện Trung Quốc hay Mỹ, gần như tất cả đều từng phải chịu áp lực dòng tiền rất lớn trong nhiều năm đầu. Chi phí nhà máy, pin, nghiên cứu, logistics và khấu hao khiến ngay cả những doanh nghiệp tăng trưởng mạnh vẫn có thể thua lỗ kéo dài.

Trong bối cảnh ấy, giảm bớt gánh nặng tài sản cố định để cải thiện báo cáo tài chính là chiến lược mà không ít doanh nghiệp lựa chọn. Nó giúp giảm áp lực lãi vay, tối ưu chi phí khấu hao và tạo ra hình ảnh tài chính lành mạnh hơn trước nhà đầu tư quốc tế.

Điều thú vị là mỗi khi VinFast có một động thái tài chính phức tạp, dư luận Việt Nam thường phản ứng theo hai thái cực cảm xúc. Một bên vội vàng kết luận doanh nghiệp “sắp sập”. Bên kia lại bảo vệ bằng tâm lý tự ái dân tộc. Trong khi đó, bản chất của kinh doanh hiện đại đòi hỏi cách tiếp cận bình tĩnh hơn: nhìn vào cấu trúc vốn, dòng tiền, mô hình vận hành và mục tiêu dài hạn.

Dĩ nhiên, tái cấu trúc không phải cây đũa thần bảo đảm thành công. Một bảng cân đối tài chính đẹp hơn không đồng nghĩa sản phẩm sẽ tự động bán chạy hơn. Thách thức lớn nhất của VinFast vẫn là mở rộng thị trường quốc tế, nâng cao sức cạnh tranh sản phẩm, cải thiện hiệu quả vận hành và xây dựng niềm tin lâu dài với người tiêu dùng toàn cầu.

Nhưng nếu nhìn công bằng, những gì đang diễn ra hiện nay giống một cuộc tái thiết tài chính hơn là một sự tháo lui. Có lẽ vì vậy mà bà Thái Thị Thanh Hải mới nói nửa đùa nửa thật rằng “các cổ đông không có gì phải lo lắng, thậm chí là quá vui”. Bởi trong logic của giới tài chính, một doanh nghiệp biết tự giảm gánh nặng nợ nần để kéo gần con đường đến lợi nhuận thường được xem là tín hiệu của khả năng thích nghi và tồn tại lâu dài, chứ không phải dấu hiệu đầu hàng.

Và cũng như lời ông Phạm Nhật Vượng từng phát biểu trước cổ đông: “Trong tương lai VinFast không phải là nơi tiêu tiền của Vingroup mà sẽ là một tài sản mang lại giá trị to lớn cho Vingroup”. Có thể đó mới là điều cốt lõi nằm phía sau toàn bộ cuộc tái cấu trúc lần này: biến VinFast từ một dự án phải liên tục đốt vốn thành một doanh nghiệp có khả năng tự đứng trên đôi chân tài chính của mình trong cuộc cạnh tranh toàn cầu đầy khắc nghiệt.